Web Sitesi Yaptırırken Dikkat Edilecek 12 Madde

Bu liste bir eleme aracı. Puan toplamıyorsunuz. Maddelerin çoğuna açık cevap alıyorsanız teklif konuşulabilir; ilk beş maddenin herhangi birine net bir cevap gelmiyorsa fiyat ne olursa olsun devam etmeyin.

Listeyi karşı tarafa göndermekten çekinmeyin. Bu soruları düzgün cevaplayan bir geliştirici zaten cevaplarını hazırda tutar, cevaplamaktan rahatsız olan taraf da hangi konuda net konuşmak istemediğini size daha ilk gün göstermiş olur.

• Alan adı işletmenizin adına kayıtlı mı, kaydı kendiniz sorguladınız mı
• Alan adı kaydındaki e-posta adresi sizin girebildiğiniz bir adres mi
• Hosting hesabı kimin adına açılıyor, panel bilgileri size veriliyor mu
• Site e-postaları nerede tutuluyor, yönetim paneli kimde
• Kaynak dosyalar ve tasarım dosyaları teslim listesinde yazılı mı
• Analytics ve Search Console hesapları sizin Google hesabınızda mı açılıyor
• Teklifte içeriği dolu hâlde teslim edilecek sayfa sayısı ayrıca yazıyor mu
• İçeriği kim yazıyor, fotoğrafları kim sağlıyor
• Formdan gelen talep tam olarak nereye düşüyor
• Yayın sonrası hata düzeltmenin süresi ve kapsamı yazılı mı
• Bakım, alan adı yenileme ve lisans ücretleri ayrı kalemler hâlinde gösterilmiş mi
• Sitede kişisel veri toplanıyorsa aydınlatma metni teslime dahil mi

Alan adı sitenizin adresidir ve site dosyalarından bağımsız bir kayıttır. Dosyaları başka bir sunucuya taşıyabilirsiniz, tasarımı baştan yaptırabilirsiniz, ama adres kaydı kimin üstündeyse yenileme, taşıma ve iptal yetkisi de onda durur.

Sormuyor çoğu işletme sahibi bunu. Site yayına girdiğinde her şey çalışıyor göründüğü için kayıt bilgisine bakma ihtiyacı doğmuyor. İhtiyaç ilk yenileme tarihinde ya da yollar ayrıldığında doğuyor, o da genelde acele edilen bir günde.

Denetlediğimiz bir sitede alan adı yayına çıktıktan sonra bile kurulum sırasındaki örnek adres olarak kalmıştı. Yani site canlıydı, adres hâlâ geçiciydi.

Bu kontrolü kimseye sormadan yapabilirsiniz.

İki dakika sürer, ücretsizdir ve uzantıya göre iki ayrı yerden bakılır.

Alan adı tek başına yetmiyor. Sitenin dosyalarının durduğu hosting hesabı, işletmenin e-posta kutuları ve ölçüm hesapları da birer varlık ve her birinin ayrı bir sahibi var.

Aşağıdaki tablo hangi varlığın kimin adına durması gerektiğini ve bunu nasıl doğrulayacağınızı gösteriyor. Doğrulama sütunundaki adımların hepsi sizin kendi başınıza yapabileceğiniz şeyler, hiçbiri için geliştiriciye haber vermeniz gerekmiyor.

Bir ajansla ya da geliştiriciyle çalışmanız bu varlıkların onun adına açılmasını gerektirmiyor. Hesaplar sizin adınıza açılır, çalıştığınız tarafa yönetici erişimi verilir ve iş bittiğinde erişim kaldırılır. Bu düzen hosting ve bakım tarafında da aynı şekilde kurulabilir.

Ölçüm hesapları için bir uyarı. Analytics ve Search Console başkasının Google hesabında açılmışsa yalnız erişim değil, biriken geçmiş veri de orada kalır; yeni bir hesap açtığınızda ölçüm sıfırdan başlar ve önceki yılla karşılaştırma yapamazsınız.

Bu soruları WhatsApp'tan ya da e-postayla olduğu gibi gönderebilirsiniz. Cevapların yazılı gelmesinde ısrar edin, telefonda söylenen şey sonradan hatırlanmıyor.

1. 1Alan adı ve hosting hangi isme kayıt edilecek?
2. 2Kayıt sırasında hangi e-posta adresi kullanılacak?
3. 3Teslimde bana hangi dosyalar ve hangi hesap bilgileri verilecek?
4. 4Site hangi altyapıyla yapılıyor, içeriği ben sonradan kendim güncelleyebilecek miyim?
5. 5Teklifteki sayfaların kaçı içeriği dolu hâlde teslim edilecek?
6. 6Metinleri kim yazıyor, fotoğrafları kim sağlıyor?
7. 7İletişim formundan gelen talep nereye düşüyor, kaç kişiye gidiyor?
8. 8Yayından sonra çıkan hataları hangi süre boyunca ücretsiz düzeltiyorsunuz?
9. 9Aylık bakım kapsamında tam olarak ne yapılıyor, ne yapılmıyor?
10. 10Yıllık yenilenen kalemler hangileri ve bunları kim ödüyor?
11. 11Çalışmayı sonlandırırsak devir nasıl oluyor, ek ücret var mı?

Dokuzuncu soruyu atlamayın. Bakım kelimesi bir teklifte yedekleme anlamına gelebilir, güncelleme anlamına gelebilir, içerik değişikliği anlamına gelebilir, hatta üçünün hiçbiri anlamına gelmeyebilir. Anlaşılmıyor çoğu teklifte bu ayrım. Kalemlerin genel olarak neyi kapsadığına web sitesi yaptırma fiyatları yazımızda ayrıca baktık.

Yedinci soru da göründüğünden önemli. Formdan gelen talebin nereye düştüğü teknik bir ayrıntı gibi durur ama işletmenin o talebi kaç dakika içinde göreceğini belirleyen tek şey odur; e-postaya mı geliyor, panele mi yazılıyor, telefonunuza bildirim olarak mı düşüyor, bunu teslimden önce bilmeniz gerekir.

Sözleşme uzun olmak zorunda değildir. Aşağıdakiler tek sayfaya sığar ve anlaşmazlık çıktığında bakılacak yer burasıdır.

Son madde ikisinin de işine yarar. İçerik ve fotoğraflar işletmeden geç geldiğinde takvimin kayması normaldir; sözleşmede bu ayrım yazılıysa kimse kimseyi suçlamaz. Sahada en geç gelen şeyler zaten hep aynı, gerçek bir e-posta adresi, açık adres, referans izinleri ve profesyonel fotoğraf.

Devir maddesini de sonraya bırakmayın. Yazılmalı bu sözleşmeye. Çalışma bittikten aylar sonra hesapları istediğinizde karşı taraf müsait olmayabilir ve elinizde yazılı bir taahhüt yoksa beklemekten başka yapacak bir şey kalmaz.

• Alan adının ve hosting hesabının hangi kişi ya da şirket adına kayıt edileceği, açık isimle
• Teslim edilecek hesap bilgilerinin listesi (hosting paneli, alan adı paneli, site yönetim paneli, e-posta)
• Kaynak dosyaların ve tasarım dosyalarının teslim edileceği ve hangi biçimde teslim edileceği
• Teslim edilecek sayfaların adları ve her birinin içeriğinin dolu olacağı
• İçeriği ve görselleri hangi tarafın sağlayacağı
• Revizyon hakkının kaç tur olduğu ve hangi aşamada kullanılacağı
• Yayından sonra hata düzeltmenin süresi ve neyi kapsadığı
• Aylık bakımın kapsamı ve kapsam dışında kalanlar
• Yıllık yenilenen kalemler ve bunları kimin ödeyeceği
• Çalışmanın sonlanması hâlinde devir koşulları ve ek ücret olup olmadığı
• Gecikmenin hangi tarafın gecikmesi sayılacağı

Kaynak dosya, sitenin üretildiği asıl malzemedir. Yayındaki siteyi tarayıcıdan görmek bu malzemeye sahip olduğunuz anlamına gelmiyor; tarayıcıya gelen şey üretim sürecinin çıktısı, yani sizin elinizde olması gereken malzemenin işlenmiş hâli.

Teslim aldığınızda üç şeye bakın. Arşivin içinde site kodunun ya da kullanılan temanın durduğunu görün, tasarım dosyalarının düzenlenebilir biçimde geldiğini görün, logonuzun vektörel hâlinin (`.svg` ya da `.ai`) paket içinde olduğunu görün.

Göremezsiniz bunu teklif kâğıdında. O yüzden teslim listesi sözleşmeye yazılır ve teslim günü kalem kalem açılır.

Vektörel logo maddesi küçük görünür, sonradan pahalıya patlar. Elinizde yalnız küçük boyutlu bir logo görseli varsa tabela, araç giydirme ya da baskı işi geldiğinde logoyu yeniden çizdirmeniz gerekir.

Sitenizde iletişim formu, randevu formu ya da bülten kaydı varsa ziyaretçiden kişisel veri topluyorsunuz demektir. Bu durumda aydınlatma yükümlülüğü gündeme gelir ve sorumluluk site sahibindedir.

Kişisel Verileri Koruma Kurumu bunu aydınlatma yükümlülüğü sayfasında anlatıyor. "Kanun, kişisel verileri işlenen ilgili kişilere bu verilerinin kim tarafından, hangi amaçlarla ve hukuki sebeplerle işlenebileceği, kimlere hangi amaçlarla aktarılabileceği hususunda bilgi edinme hakkı tanımakta ve bu hususları, veri sorumlusunun aydınlatma yükümlülüğü kapsamında ele almaktadır" diyor ve temel ilkeyi tek cümleye indiriyor, "İlgili kişi, kişisel verisinin işlendiği her durumda aydınlatılmalıdır".

Aynı sayfa, Kanun'un 10. maddesi çerçevesinde verilmesi gereken bilgileri de sayıyor. Veri sorumlusunun ve varsa temsilcisinin kimliği, kişisel verilerin hangi amaçla işleneceği, kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği, toplamanın yöntemi ve hukuki sebebi, bir de 11. maddede sayılan diğer haklar.

Pratikte bunun karşılığı, formun yanında bir aydınlatma metni ve sitede erişilebilir bir gizlilik sayfasıdır. Metni hazırlamak hukuki bir iş; teknik taraf yalnız metnin sitede doğru yerde durmasını sağlar. Kendi durumunuz için güncel mevzuatı kontrol edin ve gerekirse bir hukukçuya danışın.

Teslim günü asıl iş, sitenin çalıştığını görmek.

Aşağıdaki maddeleri karşı taraf yanınızdayken, kendi telefonunuzdan tek tek geçin; bilgisayardan bakmak yerine telefondan bakmanın sebebi, ziyaretçilerinizin de büyük çoğunlukla siteyi telefondan açacak olması.

Form maddesi listenin en tepesinde duruyor, sebebi var. Denetlediğimiz sitelerden birinde teklif formu dışarıdan çalışıyor görünüyordu ama gönderilen talepler hiçbir yere ulaşmıyordu, ekranda yalnız sahte bir referans numarası beliriyordu. Bir başka sitede randevu formunun arka ucu talebi yalnız sunucu kaydına yazıyordu; e-posta, panel ya da WhatsApp'a hiçbir şey gitmiyordu.

Sosyal medya maddesi de sahadan geliyor. Bir sitede ikonlar `#` adresine gidiyordu, yani tıklanınca hiçbir yere götürmüyordu.

Sayfa maddesini de ciddiye alın. Bir kurumsal sitede 17 hizmet sayfası şablon olarak hazırdı ama her birinin içeriği boştu, bu da arama motorları tarafında ince içerik riski taşır.

Son maddedeki açılış süresi ayrı bir konu ve tek başına bir yazıyı hak ediyor; web sitesi hızının neden önemli olduğunu orada anlattık.

• İletişim ve randevu formunu doldurup gönderin, sonra gelen kutunuzu açıp talebin gerçekten düştüğünü görün
• Aynı testi telefonun mobil verisiyle tekrarlayın, yalnız ofis ağında kalmayın
• Telefon numarasına ve WhatsApp düğmesine tıklayın, doğru numarayı açtığını görün
• Sosyal medya ikonlarına tek tek tıklayın, her birinin gerçek hesabı açtığını görün
• Menüdeki her sayfayı açın ve içeriğinin dolu olduğunu görün
• Adres, çalışma saatleri ve e-posta bilgilerinin gerçek bilgiler olduğunu doğrulayın
• Site adresini uzantısıyla birlikte sorgulayıp kayıt sahibinin siz olduğunu görün
• Hosting paneline kendi bilgilerinizle giriş yapın
• Siteyi 4G bağlantısında açıp açılış süresini izleyin

Bazı cevaplar kulağa makul gelir ama bir teslim taahhüdü içermez; cümlenin içinde bir tarih, bir isim ya da bir kapsam yoksa o cevap bir söz değil, yalnız bir niyet beyanıdır.

Karşılaştığınızda cümleyi olduğu gibi geri sorun.

"Alan adını biz alalım, sizin uğraşmanıza gerek yok." Kayıt işlemini onlar yapabilir, kaydın sizin adınıza açılması gerekir. Bu ikisi aynı şey değildir.

"Kaynak dosyaları zaten site içinde." Yayındaki site bir çıktıdır, üretim dosyası ayrıdır ve teslim listesine yazılır.

"Bakım dahil." Neyin dahil olduğu yazılmadıkça bu cümle bir kapsam belirtmez.

"İlk sayfada çıkarsınız." Arama sonuçlarında belirli bir sıra kimse tarafından taahhüt edilemez, çünkü sıralamayı belirleyen unsurların çoğu üçüncü tarafın elinde.

"Şablon üstünde çalışıyoruz, çok hızlı biter." Şablon kullanmak başlı başına bir sorun sayılmaz. Asıl soru, süre vaadinin neye dayandığı. Bizim tarafımızda reklam için tek sayfalık bir açılış sayfası 24-36 saatte, kurumsal bir site 2-5 günde teslim ediliyor ve bu süreler içerik hazır olduğunda geçerli.

Liste satın alma kararını güvenli hâle getirir, işin kendisini yapmaz.

Birkaç durumda yetmediğini görüyoruz. Elinizde hiç içerik yoksa ve hangi sayfaların olacağına henüz karar verilmemişse, sözleşme kusursuz olsa bile proje içerik bekleyerek uzar. Sitenin amacı belirsizse, yani ziyaretçinin ne yapmasını istediğiniz tanımlı değilse, teslim listesi eksiksiz tamamlanır ve site yine telefon çaldırmaz.

Bitmiyor iş yayına alınca. Alan adı yenilenmeli, altyapı güncellenmeli, formun çalıştığı ara ara tekrar kontrol edilmeli; bunların kimin işi olduğu baştan belli değilse altı ay sonra kimse dokunmadığı için site eskimeye başlar.

Bir de reklam trafiği meselesi var. Google ya da Instagram reklamı verecekseniz ihtiyacınız çok sayfalı bir kurumsal site olmayabilir; tek bir iş için kurgulanmış açılış sayfası çoğu zaman daha doğru başlangıç olur.

Sayfa yapısı, içerik planı ve teslim listesi birlikte kurulsun istiyorsanız kurumsal web sitesi hizmetimize bakabilir, kapsamı kendi işinize göre fiyatlandırma sayfasından çıkarabilirsiniz. Listeyi bize karşı da kullanın; bu soruların hepsine yazılı cevap veriyoruz.