Web Sitesi İçin Freelancer mı Ajans mı?

Yaygın inanış basit. Aynı site freelancer'da daha ucuza çıkar, ajans aynı işe fazladan para ister.

İki teklifin içindeki kalemler aynı olmuyor. Freelancer teklifinde genelde tasarım ve kodlama var. Ajans teklifinde bunların yanına proje yönetimi, içerik derleme, yayın öncesi test ve teslim devri de kalem olarak giriyor. İki rakamı yan yana koyunca fark büyük görünür; kalemleri yan yana koyunca fark ya küçülür ya da yer değiştirir. Ajansın yaptığı kalemleri kendiniz yaparsanız o parayı ödemezsiniz. Zamanınızı ödersiniz.

Aşağıdaki tabloyu alıp iki teklife de soru olarak yöneltebilirsiniz.

Yaygın inanış: tek kişi ortadan kaybolursa siteniz havada kalır, şirket ise kalıcıdır.

Kaybolma riski gerçek. Ama bu riski karşınızdakinin tek kişi ya da şirket olması belirlemiyor. Hesapların kimin elinde olduğu belirliyor.

TRABİS, alan adı başvurusunu şöyle tanımlıyor, "Gerçek veya tüzel kişiler, tercih ettikleri Kayıt Kuruluşu'nun İnternet sitesinde yer alan başvuru formunu doldurmak suretiyle başvuruda bulunurlar." Yani formda kimin adı yazıyorsa alan adı onundur. ICANN da kayıt sahibinin sorumluluğunu kendi sayfasında net yazıyor, "You will assume sole responsibility for the registration and use of your domain name." Sorumluluk kayıt sahibinde, yetki de kayıt sahibinde.

Bunun pratik sonucu şudur. Bir ajansla çalışıp alan adını ajansın adına kaydettirdiyseniz risk azalmaz; yollar ayrıldığında karşınızda tek bir kişi yerine bir şirketin iç süreci durur, o süreç bazen daha yavaş işler ve beklerken siteniz yayında kalmaya devam etmek zorundadır.

Yer değiştiriyor yalnızca risk.

İyi tarafı da var. Devir kapalı bir kapı değil. TRABİS aynı sayfada "Alan adları devredilebilir, bunun için hizmet alınan Kayıt Kuruluşunun internet sitesinde yer alan ilgili formun tam ve doğru olarak doldurulması gerekir" diyor. Kayıt kuruluşunu değiştirmek de mümkün, "Alan adı sahipleri, talep etmeleri halinde, hizmet aldıkları KK'yı değiştirebilirler."

Ne yapmalı: işe başlamadan önce alan adını kendi adınıza, kendi e-postanızla açın. Çalıştığınız kişiye ya da ekibe panel erişimi verin, sahipliği vermeyin. Maliyet kalemlerinin nasıl dağıldığını web sitesi yaptırma fiyatları yazımızda ayrı ayrı yazdık.

Yaygın inanış: fatura bana kesildiyse alan adı da benimdir.

Fatura ile kayıt sahipliği aynı şey olmuyor. Alan adı, kayıt formunda hangi ad ve e-posta yazıldıysa o kişinin üzerinde durur. ICANN kayıt sahibinden bu bilgilerin doğru olmasını istiyor ve ifadesi şöyle, "You must provide accurate information for publication in directories such as WHOIS, and promptly update this to reflect any changes." Aynı sayfa kayıt kuruluşunun sorularına on beş gün içinde cevap verilmesini de bir sorumluluk olarak sayıyor.

Sahada bunun karşılığı bazen daha ilkel çıkıyor. Denetlediğimiz bir sitede alan adı yayından sonra da örnek bir adres olarak kalmıştı. Kimse bakmamış.

Alan adınızın kime kayıtlı olduğunu iki dakikada görebilirsiniz. Sırayla:

1. 1Alan adınızı bir WHOIS sorgulama sayfasında aratın. .tr uzantılar için sorgulamayı TRABİS üzerinden yapabilirsiniz.
2. 2Kayıt sahibi (registrant) alanına bakın. Orada işletmenizin adı ya da sizin adınız yazmalı.
3. 3Alan gizlenmişse ya da bir firma adı görünüyorsa kayıt kuruluşuna yazın ve kayıt sahibinin kim olduğunu yazılı isteyin.
4. 4Yanıt sizi göstermiyorsa devir formunu talep edin. TRABİS'in tarifine göre bu form kayıt kuruluşunun sitesinde duruyor.

Bir ayrıntı daha: .tr uzantıların bir kısmı belge ile tahsis ediliyor. TRABİS listeyi veriyor, "av.tr", "bel.tr", "dr.tr", "edu.tr", "gov.tr", "k12.tr", "kep.tr", "pol.tr" ve "tsk.tr". Bir diş kliniğiyseniz ve dr.tr kullanıyorsanız devir sırasında belge tarafını da hesaba katın.

Google İşletme Profili için de aynı kural geçerli; profilin sahipliği sizde kalsın, ajansa yönetici erişimi yeter. Profil optimizasyonu rehberimizde bunu ayrıca anlattık.

Yaygın inanış: şirketle çalışırsam teslimden sonra biri hep bakar.

Bakar, eğer bakması yazılıysa. Destek kapsamı sözleşmede tanımlı değilse teslim günü ilişki de bitiyor ve bunun freelancer ya da ajans olmakla ilgisi yok. Denetlediğimiz sitelerden birinde teklif formu dışarıdan çalışıyor görünüyordu ama gönderilen talepler hiçbir yere ulaşmıyordu; ekranda yalnız sahte bir referans numarası beliriyordu. Başka bir sitede sosyal medya ikonları hiçbir yere gitmeyen bir adrese bağlıydı, tıklayınca ekran olduğu gibi kalıyordu.

İkisi de yayın sonrası kimsenin bakmadığı işler. Kim yaptıysa yaptı, devir ve kontrol yapılmamış.

Atlanıyor genelde bu madde.

Ne yapmalı: destek satırını rakamlarla yazdırın. Ayda kaç saat, hangi işler dahil, acil durumda kaç saatte dönülüyor, bu süre hafta sonunu kapsıyor mu. Yazılı bir bakım kapsamı olmadan aylık ödeme yapmayın. Bizim tarafta bu iş hosting ve bakım hizmetinde ayrı bir kalem olarak duruyor, çünkü site yaptırmakla siteyi ayakta tutmak farklı işler.

Yaygın inanış: tek kişi araya kimse girmeden çalışır, o yüzden iş çabuk biter.

Değişiyor bu iş kapsama göre. Tek kişi seri çalışır ama paralel çalışamaz. Beş sayfalık bir tanıtım sitesinde bu fark görünmez; tasarım, içerik ve teknik kurulum sırayla yapıldığında da iş birkaç günde biter. Sayfa sayısı arttıkça, çok dilli yapı, randevu sistemi, ödeme altyapısı gibi başlıklar eklendikçe sıra beklemeye başlar ve tek kişinin takvimi uzar.

Bir de şu var. Freelancer'ın hızını çoğu zaman sizin cevap verme hızınız belirliyor. Metinler, fotoğraflar ve logo gecikirse tek kişilik takvim boşluğa düşer. İşletmelerden en geç gelen şeyler genelde birbirine benziyor. Gerçek e-posta, açık adres, referans izinleri, gerçek yorumlar, profesyonel fotoğraf, alan adı bilgisi.

Ne yapmalı: teklif alırken "ne zaman biter" yerine "hangi gün neyi bekliyorsunuz benden" diye sorun. Kapsamı dar tutmak isterseniz açılış sayfası yazımızda tek sayfanın neyi çözüp neyi çözmediğini anlattık.

Yaygın inanış: kalabalık ekip daha iyi site yapar.

Sizin işinize kaç kişi bakıyor, önemli olan o. Yirmi kişilik bir ekipte sizin projenize bir tasarımcı ve bir geliştirici ayrılmış olabilir; beş kişilik bir ekipte de aynı sayı çıkabilir. Ekip büyüklüğü teklifte görünür, projede görünmez.

Sorulacak soru basit. Bu işi kim yapacak, adını öğrenebilir miyim, daha önce yaptığı işlerden ikisini görebilir miyim. Sorabilirsiniz bunu ilk görüşmede. Cevap gelmiyorsa o bilgi teklifte de yoktur.

Ne yapmalı: portföyde gördüğünüz işin sahibiyle konuşmak istediğinizi söyleyin. Ajans tarafında bu istek bazen proje yöneticisine takılır; takılıyorsa bunu bir sinyal sayın.

Yaygın inanış: kim yaparsa yapsın sonunda fatura gelir.

Alacağınız belge karşı tarafın mükellefiyetine göre değişiyor. Şirketle çalışırsanız fatura alırsınız. Serbest meslek erbabı ile çalışıyorsanız belge serbest meslek makbuzu olabilir ve Gelir İdaresi Başkanlığı bu makbuzun elektronik düzenlenmesini tanımlamış durumda. GİB'in e-Belge sayfası uygulamayı "e-Serbest Meslek Makbuzunun (e-SMM) elektronik ortamda oluşturulması, muhatabının talebi doğrultusunda kâğıt veya elektronik ortamda iletilmesi" diye anlatıyor ve geçiş takvimini de yazıyor. Kaynağın ifadesiyle, "01/02/2020 tarih itibariyle faaliyetine devam etmekte olanlar 01/06/2020 tarihine" kadar, sonradan işe başlayanlar ise "işe başladıkları ayı izleyen 3'üncü ayın sonuna kadar" uygulamaya dahil olmuş olmalı.

Buradan "freelancer belge veremez" sonucu çıkmıyor. Çıkan sonuç şu, belgeyi almadan önce hangi belgeyi alacağınızı sormanız gerekiyor. Gideri kayda geçirmek ve KDV tarafını doğru kurmak için bu bilgi baştan lazım.

Ne yapmalı: teklif aşamasında "hangi belgeyi düzenliyorsunuz" diye sorun ve cevabı mali müşavirinize iletin. Vergi ve belge düzeni değişebiliyor, güncel mevzuatı kontrol edin.

Yukarıdaki yedi başlık kararın çevresinde dönüyor. Kararın kendisini belirleyen şey teslim günü yaşananlar. Elinizde alan adı, hosting, kaynak kod ve panel erişimleri varsa yanlış kişiyle çalışmış olsanız bile geri dönüşü olur. Yoksa doğru kişiyle çalışmış olmanız da sizi kurtarmaz.

Aşağıdakileri teslim gününde tek tek işaretleyin. Hepsi tamamlanmadan son ödemeyi yapmayın.

• Alan adı kayıt sahibi alanında işletmenizin adı ve sizin e-postanız yazıyor
• Alan adı paneline kendi kullanıcı bilgilerinizle girebiliyorsunuz
• Hosting hesabı sizin adınıza açılmış ve giriş bilgileri sizde
• Kaynak kodun tamamı size teslim edildi (dosya olarak ya da sizin sahibi olduğunuz bir depoya aktarılarak)
• Yönetim paneli için sizde bir yönetici hesabı var
• Sitede kullanılan tasarım dosyaları ve görsellerin asılları elinizde
• Form gönderimleri sizin gerçek e-postanıza ya da WhatsApp'ınıza düşüyor (bir test gönderimiyle doğrulandı)
• Google Analytics ve Search Console hesapları sizin Google hesabınıza bağlı
• Google İşletme Profili'nin sahibi siz, çalıştığınız taraf yönetici
• Üçüncü taraf servislerin (harita, randevu, e-posta gönderimi) hesapları sizin adınıza
• Sitedeki tüm bağlantılar bir yere gidiyor, hiçbiri boşa düşmüyor

Sözleşmeyi hem freelancer hem ajans için aynı maddelerle okuyun. Aradıklarınız şunlar:

• Kapsam: kaç sayfa, hangi sayfalar, kaç revizyon hakkı, revizyon neyi kapsıyor
• Fikri mülkiyet: kaynak kodun ve tasarım dosyalarının hakkının ödeme tamamlandığında size geçtiği
• Hesap sahipliği: alan adı, hosting ve üçüncü taraf hesapların kimin adına açılacağı
• Teslim tanımı: işin hangi koşullar sağlandığında teslim edilmiş sayılacağı
• Devir: ilişki sona erdiğinde hangi dosya ve erişimlerin kaç gün içinde aktarılacağı
• Destek: teslimden sonra hangi işlerin ücretsiz düzeltme sayıldığı ve bunun süresi
• Gizlilik ve kişisel veri: form üzerinden toplanan verilerin nerede tutulacağı

Sözleşme maddeleri işletmeden işletmeye değişir; imzadan önce bir hukukçuya okutmanız en sağlıklısı.

Kapsamı birlikte çıkarmak isterseniz kurumsal web sitesi hizmetimize bakabilir ya da fiyatlandırma sayfasından paket oluşturup teklif isteyebilirsiniz. Karar sizin, biz yalnız kalemleri açık koyarız.